WASZYNGTON — 6 lutego wielu ludzi będzie świętowało setną rocznicę urodzin Ronalda Reagana, który odegrał znaczącą rolę w zakończeniu zimnej wojny i poszerzaniu sfery wolności w Europie. Polityka Reagana była w wielu obszarach kontynuowana po jego odejściu z urzędu i służy interesom Stanów Zjednoczonych do dziś.

Do głównych osiągnięć prezydenta Reagana należą trzy zasady, które nadal mają fundamentalne znaczenie w obszarze bezpieczeństwa w Europie: „ufaj, ale sprawdzaj”, żadnych sztucznych podziałów na „bloki” czy „strefy wpływów” oraz przekonanie, że reguła „pewnego wzajemnego zniszczenia” jest nie do zaakceptowania jako polityka zastraszania nuklearnego.

KONTROLA ZBROJEŃ

W 1982 roku Reagan wznowił rozmowy o kontroli zbrojeń ze Związkiem Radzieckim, chociaż nie miał zamiaru ograniczać wyścigu zbrojeń do mechanizmu zapisanego w traktacie o ograniczeniu zbrojeń strategicznych SALT. Dążył do znaczącej redukcji arsenałów atomowych mocarstw. Przemawiając w brytyjskim parlamencie w 1982 roku, Reagan stwierdził, że „cel jest jasny: obniżenie ryzyka wywołania wojny poprzez redukcję środków do jej prowadzenia po obu stronach”.

Jak to ujął sekretarz obrony Robert Gates, kiedy w marcu 2010 przedstawiał dziennikarzom argumentację za nowym traktatem START z Rosją, podpisany w grudniu 1987 r. przez Ronalda Reagana i Michaiła Gorbaczowa traktat INF ("o całkowitej likwidacji pocisków rakietowych średniego zasięgu"), eliminujący jedną z kategorii broni atomowej, oznaczał przejście od kontroli zbrojeń do rzeczywistej redukcji arsenałów atomowych.

Reagan uważał przy tym, że kluczowym elementem jakiegokolwiek porozumienia o redukcji broni atomowej musi być weryfikacja i często odwoływał się w swoich przemówieniach do rosyjskiego przysłowia: „ufaj, ale sprawdzaj”.

Zwrot ten przetrwał próbę czasu. Jak powiedziała w 2010 roku sekretarz stanu Hillary Clinton podczas debaty nad nowym układem START, „weryfikacja zapewnia przejrzystość i buduje zaufanie potrzebne do ograniczenia ryzyka nieporozumień i błędnych kalkulacji”.

ZIMNA WOJNA

Najpewniej najtrwalszym elementem dziedzictwa Reagana w polityce zagranicznej jest niewzruszone przekonanie, że Związek Radziecki nie ma moralnego prawa do dominacji w Europie Wschodniej. Administracje kolejnych prezydentów amerykańskich również odrzucały koncepcję stref wpływów.

Sekretarz Clinton stwierdziła w lipcu 2010: „Stany Zjednoczone stref wpływów nie uznają”.

Reagan nie uważał, że można pozwolić, by swobody ustępowały miejsca autorytarnym rządom. W trakcie swej przemowy w brytyjskim parlamencie w 1982 mówił: „naszą misją jest zachowanie zarówno wolności, jak i pokoju. (…) Sądzę, że ożywiony ostatnio ruch demokratyczny – wzmocniony światową kampanią na rzecz wolności – ugruntuje szansę kontroli zbrojeń i pokoju na świecie”.

Reagan uważał, że rozbudowa amerykańskich sił zbrojnych, zdecydowanie w relacjach ze Związkiem Radzieckim oraz otwarte wsparcie dla oporu antykomunistycznego i grup opozycyjnych na całym świecie w końcu przyciągnie ZSRR do stołu negocjacyjnego. Chociaż polityka ta była często określana mianem konfrontacyjnej, Reagan dążył do osiągnięcia „pokoju poprzez siłę”. Ponadto podkreślał w rozmowach prywatnych, a także w wypowiedziach publicznych, że zarówno on sam, jak i jego rząd jest otwarty na rozmowy z przywódcami radzieckimi. Twierdził, że wierzy w negocjacje i możliwość kompromisu.

Reagan szybko dostrzegł szansę rozmów z Gorbaczowem i nowym pokoleniem radzieckich przywódców, które doszło do władzy w połowie lat 80-tych. Był gotów zaangażować się w odważne inicjatywy rozbrojeniowe i pracować ze swoim radzieckim odpowiednikiem nad wspólnym rozmontowywaniem dwubiegunowego, zimnowojennego świata mimo krytyki, na jaką naraził się ze strony wielu swoich zwolenników.

W czerwcu 1987 roku wezwał Gorbaczowa do naprawy radzieckiej gospodarki, przeprowadzenia reform i do zburzenia dzielącej Europę „żelaznej kurtyny”. Przemawiając do tysięcy zebranych pod Murem Berlińskim, powiedział: “panie sekretarzu, jeśli chce pan pokoju, jeśli chce pan dobrobytu w ZSRR i Europie Wschodniej, jeśli chce pan liberalizacji, niech pan przybędzie tu, pod tę bramę. Panie Gorbaczow, niech pan otworzy tę bramę! Niech pan zburzy ten mur!”.

W 1989 roku – po tym, jak radziecki przywódca ogłosił, że ZSRR nie będzie już ingerował w sprawy państw Europy Wschodniej – gwałtownie zaczęły upadać kolejne represyjne reżimy komunistyczne w regionie. W listopadzie 1989 roku upadł Mur Berliński. Dwa lata później przestał istnieć sam Związek Radziecki.

Gdy Reagan umarł w czerwcu 2004 r., była premier Wielkiej Brytanii Margaret Thatcher tak oto podsumowała jego dziedzictwo w mowie pogrzebowej:

“Inni wieszczyli upadek Zachodu; on inspirował Amerykę i jej sojuszników swą żywą wiarą w misję wolności. (…) Inni mieli co najwyżej nadzieję na niełatwe współistnienie ze Związkiem Radzieckim; on wygrał zimną wojnę — nie tylko bez ani jednego wystrzału, ale też udało mu się wyciągnąć wrogów z ich fortecy i zaprosić do grona przyjaciół”.

Jeanne Holden
Departament Stanu USA
www.america.gov